Baldushk

Vështrim i përgjithshëm

Baldushku me një shtrirje mjaft të gjerë territoriale ndodhet 15 km në jugperëndim të Tiranës. Territori i tij përshkohet nga përroi i Zhullimës dhe përbëhet nga fusha, kodrina të vogla deri mesatare, shpate e lugina. Bën pjesë në zonën me klimë mesdhetare. 

Lugina panoramike e Baldushkut që përfaqëson një ndërthurje të relievit fushor me atë kodrinor dhe deri diku malor, ofron potenciale turistike të ndryshme, si lumore, malore dhe agroturizëm.

Histori 

Banimi i trojeve në këtë trevë është i hershëm. Në fshatin Koçaj të zonës së Baldushkut në jug të kryeqytetit, janë zbuluar gjurmë të një banese antike. Banesa i takon shek. I të erës sonë. Po aty kanë dalë në dritë disa fragmente qeramike, copa pitosash dhe enë kuzhine që dëshmojnë për ekzistencën e një vendbanimi fshatar. 
Krahas tyre janë zbuluar edhe dy bazamente skulpturash antike, tepër të dëmtuara. Mbi secilin bazament kanë qenë skalitur kuaj dhe një djalosh që mban në duar frerët e tyre. Të dy grupet skulpturorë janë gati të njëllojta dhe ndoshta punë e të njëjtit mjeshtër. Bazamentet në formë gjysmë rrethore me diametër 41- 42cm dhe trashësi 5cm janë punuar me mermer të bardhë. Në njërin kompozim skulpturor u gjet i pa prishur një kalë me lartësi 35cm. Kuptimi i skenës del qartë nga mbishkrimet e gdhendura në të dy bazamentet. Mbishkrimi në greqisht u kushtohet dioskurëve (hyjni-mbrojtës të udhëtarëve e detarëve) nga persona që cilësohen si skllevër të liruar të perandorit. Gjetja e tyre është e rëndësishme lidhur me rrugën që përshkonte në lashtësi luginën e Zhullimës.
Trajtimi i skulpturave dhe stili i shkronjave i daton ato në shek. II të erës sonë. Ato ndodhen të ekspozuara në Muzeun Arkeologjik Kombëtar.

Thesari i Vrapit
Një thesar spektakolar prej 5,6 kg ar dhe 1,5 kg argjend është gjetur në vitin 1901 në fshatin Vrap të Baldushkut (600 m mbi nivelin e detit, rreth 25 km në jug të Tiranës). Ai përmbante 41 sende si kupa ari, pajime rripi ari, shufra ari, kupa argjendi, ibrik argjendi, etj. 
Sipas studiuesit austriak J.Werner, thesari me prejardhje avare duhet të ketë ardhur në Vrap nëpërmjet rrugës Egnatia dhe i takon dhjetëvjeçarit të fundit të shek. VII të erës sonë.  Ai është një nga thesaret më të rëndësishëm të mesjetës së hershme të Evropës Juglindore.
Gjithë thesari pas zbulimit përfundoi në tregtinë e artit internacional dhe që prej vitit 1917, ai ndodhet në Muzeun Metropolitan të New York-ut, i cili e trashëgoi nga J.P. Morgan.

Gjetja e pesë skulpturave romake në Baldushk 
Në qershor të vitit 2010 në fshatin Baldushk janë zbuluar pesë monumente mortore romake në përmasa mbi një metër. Mendohet që i përkasin shek. III-IV të erës sonë, të cilat vendoseshin mbi varre si mbulojë e tyre. Të pesta zbulimet janë skulptura që i përkasin periudhës romake. Mendohet se këto skulptura basorelievi janë gdhendur në punishte vendase. 

Traditë

Dita e gjelave në Baldushk 
Zona e Baldushkut është e njohur për mbarështimin e gjelave të detit, traditë e zonës. Në prag të festave të fund vitit ky fshat merr një vëmendje të veçantë nga konsumatorët të cilët interesohen për blerjen e gjelit të detit, që siç dihet është simboli i tavolinës së këtyre festave.

Dita e gjelave është një aktivitet tradicional në këtë zonë ku komuniteti dallohet për rritjen e tyre. Organizohet lufta midis gjelave në prani të shumë shikuesve jo vetëm nga komuniteti, 
por edhe të ardhurve nga Tirana. Fituesit i jepet një shpërblim simbolik. Periudha e organizimit të aktivitetit është në dhjetor.